Muziek en mentale gezondheid: dit doet het met je brein

Hoewel de meeste van ons muziek op hebben staan tijdens het koken, onderweg en tijdens een work-out, onderschatten veel mensen nog steeds de invloed dat het heeft op ons brein. Onderzoekers zien al jaren dat geluid en ritme rechtstreeks inwerken op je stemming, je stressniveau en je slaap. Dus, wat is nu de link tussen muziek en mentale gezondheid? En heeft muziek maken meer voordelen voor je mentale staat dan alleen luisteren?

Wat gebeurt er in je brein als je naar muziek luistert?

Bij het luisteren van muziek activeren meerdere hersengebieden. Het gehoorcentrum verwerkt de klank, maar ook het beloningssysteem en het geheugencentrum reageren razendsnel. Bij een prettig nummer maakt je brein dopamine vrij, hetzelfde stofje dat vrijkomt bij eten of een compliment. Dat verklaart waarom een goed liedje je stemming binnen een paar seconden kan optillen.

Muziek raakt ook je amygdala, het hersendeel dat angst en stress reguleert. Rustige, herkenbare muziek kalmeert dit gebied, terwijl onbekende of harde geluiden het juist activeren. Daarom voelt vertrouwde muziek vaak zo geruststellend. Wetenschappers zien dit effect terug bij mensen met angstklachten, bij wie muziektherapie de hartslag meetbaar verlaagt. Maar zelfs het luisteren van jouw favoriete nummers tijdens het autorijden in de spits kan al wonderen doen.

Er speelt nog een derde effect: nostalgie. Een nummer uit je jeugd roept vaak meteen een herinnering en een gevoel op. Die koppeling tussen muziek en geheugen ligt dus diep in je brein. Zelfs mensen met dementie zingen soms nog mee met een oud liedje. Muziek werkt daardoor niet alleen kalmerend, maar ook verbindend met wie je bent.

Muziek luisteren voor een betere nachtrust

Verder beïnvloedt muziek je nachtrust. Rustige muziek voor het slapen verlaagt je hartslag en brengt je gedachten tot rust. Zo val je makkelijker in slaap. Vermijd wel muziek met veel wisselingen in volume of tempo, want dat houdt je brein juist actief. Een vaste afspeellijst voor de avond werkt als signaal voor je lichaam dat het tijd is om te ontspannen.

Waarom muziek maken jouw brein kalmeert

Luisteren naar muziek verlaagt je hartslag en ademhaling al binnen een paar minuten. Zelf muziek maken gaat een stap verder; het activeert tegelijkertijd je motoriek, gehoor en je gevoel voor timing. Die combinatie zorgt voor een sterkere afname van cortisol, het stresshormoon dat bij langdurige spanning je lichaam uitput. Trommelen werkt daarbij bijzonder goed. Het is laagdrempelig, je hoeft er geen noten voor te lezen en het is een effectieve manier om je energie en gevoelens te uitten.

Bij een djembe workshop ervaar je dat effect in een groep en is zeker de moeite waard om een keer te proberen. Het sociale contact versterkt de ontspanning namelijk nog extra. Veel deelnemers merken na een uur trommelen al dat hun hoofd rustiger aanvoelt. Ook een handpan, een cajón of gewoon klappen op je eigen lichaam geeft dit effect. Belangrijk is alleen dat je actief meedoet in plaats van luistert. Doe je dit regelmatig, dan wordt je lichaam steeds beter in het loslaten van spanning. Op de langere termijn merk je dat je sneller herstelt na een drukke dag.

Welke soorten muziek helpen het beste tegen stress

Onderzoek wijst uit dat muziek met een tempo tussen zestig en tachtig slagen per minuut het meest ontspannend werkt. Dat tempo sluit namelijk aan bij een rustige hartslag. Klassieke muziek, ambient en akoestische nummers scoren daarbij vaak goed, net als natuurlijke geluiden zoals regen of golven, iets wat we ook wel ‘white noise’ noemen. Ook instrumentale filmmuziek werkt voor veel mensen goed, omdat er geen tekst is die je gedachten afleidt en het vooral gefocust is op het schetsen van een bepaalde sfeer. En wil jij gewoon je emoties ergens kwijt? Dan kan muziek ook nog eens dienen als emotionele uitlaatklep.

Muziek die jij prettig vindt, verlaagt je stress sneller dan muziek die objectief 'rustig' klinkt maar niet bij je past. Stel daarom je eigen ontspanningslijst samen, met nummers die voor jou werken. Experimenteer met verschillende genres tot je merkt wat het beste aanslaat.

Muziek en mentale gezondheid combineren met andere technieken

Muziek werkt nog sterker in combinatie met andere technieken tegen spanning. Zet bijvoorbeeld rustige muziek op tijdens ademhalingsoefeningen voor stress. Zo blijft je aandacht makkelijker bij je adem en kan je het ritme van de muziek aanhouden als een soort metronoom. Daardoor kom je sneller in een rustige staat. Kies voor dit doel wel het liefst instrumentale muziek, want songtekst eist vaak meer van je aandacht dan je misschien doorhebt. Een tempo van ongeveer zestig slagen per minuut, gelijk aan een rustige hartslag, werkt voor veel mensen het beste.

Muziek een vaste plek geven in je dagelijks leven

Zet muziek op tijdens je ochtendroutine, tijdens het schoonmaken of op de fiets naar je werk. Kies rustige nummers als je behoefte hebt aan kalmte en energieke muziek als je juist behoefte hebt aan motivatie. Ook op het werk kan muziek helpen, mits je collega's en de situatie dit toelaten, natuurlijk. Een koptelefoon met instrumentale muziek houdt afleiding buiten en helpt je focussen tijdens geconcentreerd werk. Het is niet geadviseerd om je persoonlijke playlist te luisteren, aangezien het lastig is om dan niet mee te willen zingen of je te focussen op de lyrics.

Tijdens een work-out zorgt een stevig ritme ervoor dat je makkelijker doorzet en minder focust op de vermoeidheid. Na het sporten helpt rustigere muziek om je hartslag en je hoofd samen weer tot rust te brengen. Kortom, pas het tempo van de muziek aan op wat je op dat moment nodig hebt.

Muziek & Emotie

Voor Jef Geeraerts is klassieke muziek de hoogste kunstvorm. Als een van de weinige schrijvers slaagt hij erin de ontroering en inspiratie die klassieke muziek teweegbrengt onder woorden te brengen. In zijn boek "Muziek &...

Bekijk op Bol.com

Muziek en mentale gezondheid

Een gezonde “muziek en mentale gezondheid” routine bouw je het beste op met kleine, terugkerende gewoonten. Voeg muziek toe aan een vast moment op de dag en combineer dit gerust met andere vormen van bezinning als versterking, zoals meditatie. De fysieke reacties op muziek en meditatie komen namelijk sterk overeen. Beide verlagen je hartslag, brengen je aandacht terug naar het moment en werken het beste bij regelmatige herhaling. Wie muziek, ademhaling en meditatie afwisselt, bouwt op deze manier een breed pakket aan technieken op tegen mentale vermoeidheid.

Muziek als vaste gewoonte in een gezond leven

Muziek en mentale gezondheid gaan hand in hand, hoewel dit geen algemeen bekende informatie blijkt te zijn. Muziek is namelijk een toegankelijk middel dat je stemming, je stressniveau en je welzijn direct beïnvloedt. Luisteren helpt al, maar zelf een ritme creëren of een instrument bespelen versterkt dat effect nog meer. Bouw muziek daarom bewust in je week in, alleen of samen met anderen. Merk zelf het verschil en houd vast wat voor jou werkt.