Stoïcijnse mindset: zo leer je denken als een stoïcijn

Je trein valt uit terwijl je een belangrijke afspraak hebt. Een collega maakt een opmerking waar je de rest van de dag over blijft nadenken. Of je hebt weken naar iets toegewerkt en ineens loopt alles anders dan gepland. Je hebt niet altijd invloed op wat er gebeurt. Wel kun je leren bewuster om te gaan met hoe je erop reageert.

Dat idee staat centraal binnen een stoïcijnse mindset. In plaats van al je energie te steken in omstandigheden die je niet kunt veranderen, richt je je aandacht op je eigen keuzes en handelen. Dat klinkt misschien eenvoudig. Maar hoe doe je dat wanneer je boos, teleurgesteld of gestrest bent? Het goede nieuws: die manier van denken is te leren. We helpen je op weg met herkenbare voorbeelden en een paar eenvoudige oefeningen, zodat je een stoïcijnse mindset ook in alledaagse situaties leert toepassen.

Wat is een stoïcijnse mindset?

Een stoïcijnse mindset is een manier van denken waarbij je onderscheid leert maken tussen zaken waar je wel en geen invloed op hebt. Je kunt niet bepalen wat andere mensen zeggen, of je plannen altijd lukken of wat er morgen gebeurt. Je kunt wel invloed uitoefenen op je eigen keuzes, gedrag en de manier waarop je met een situatie omgaat.

Die gedachte komt voort uit het stoïcisme, een filosofische stroming die in het oude Griekenland ontstond en later werd ontwikkeld door denkers als Epictetus, Seneca en Marcus Aurelius. De uitgangspunten van het stoïcisme gaan verder dan omgaan met tegenslag. Ze vormen een complete visie op deugd, karakter en een goed leven. Voor een stoïcijnse mindset hoef je die theorie niet tot in detail te kennen. Het gaat vooral om hoe je de ideeën toepast op wat je dagelijks meemaakt.

Stoïcijns zijn betekent niet dat je geen emoties hebt

Bij het woord ‘stoïcijns’ denk je misschien aan iemand die nergens door geraakt wordt. Maar een stoïcijnse mindset betekent niet dat je emoties moet onderdrukken. Je kunt teleurgesteld zijn wanneer iets mislukt. Boos worden door een opmerking. Of zenuwachtig zijn voor iets wat gaat gebeuren. De vraag is vooral wat je vervolgens met die emotie doet. Reageer je direct vanuit je boosheid, of bepaal je eerst bewust hoe je wilt handelen? Een stoïcijnse mindset draait dus niet om minder voelen, maar om bewuster reageren.

De basis: waar heb je wel en geen invloed op?

Stel dat je solliciteert naar een baan die je heel graag wilt. Je kunt je goed voorbereiden, onderzoek doen naar de organisatie en tijdens het gesprek zo duidelijk mogelijk vertellen waarom je geschikt bent. Of je uiteindelijk wordt aangenomen, bepaal je niet alleen. Misschien kiest de werkgever iemand met meer ervaring of past een andere kandidaat beter bij het team. Je kunt je energie dan richten op de uitkomst: waarom kiezen ze niet voor mij? Wat als ik de baan niet krijg?

Maar je kunt jezelf ook afvragen: wat kan ik in deze situatie daadwerkelijk beïnvloeden? Je voorbereiding en je eigen gedrag liggen binnen je invloed. De uiteindelijke beslissing van een ander niet. Daar richt je je aandacht op, ook al laat de uitkomst je niet koud.

Hoe ziet een stoïcijnse mindset er in het dagelijks leven uit?

Stoïcijnse principes worden duidelijker wanneer je ze toepast op situaties die je zelf kunt tegenkomen. Hieronder vind je vijf voorbeelden.

Je krijgt kritiek

Iemand geeft kritiek op iets wat je hebt gedaan. Je eerste reactie kan zijn om jezelf meteen te verdedigen of de kritiek persoonlijk op te vatten.

Probeer eerst onderscheid te maken tussen wat de ander zegt en het oordeel dat jij daar zelf aan koppelt. Vraag jezelf bijvoorbeeld af: zit er iets in deze kritiek waar ik van kan leren? Vind je de kritiek onterecht, dan bepaal je zelf of je erop reageert. Wat je niet kunt bepalen, is wat iemand anders uiteindelijk van je vindt.

Iets waar je hard voor hebt gewerkt mislukt

Je hebt veel tijd in een project, doel of plan gestoken en toch lukt het niet. Dat je dan teleurgesteld bent, is logisch. Een stoïcijnse benadering kijkt vooral naar wat je uit de situatie kunt meenemen.

Wat heb je goed gedaan? Wat zou je een volgende keer anders aanpakken? En welk deel van de uitkomst lag buiten jouw invloed? Zo verschuift je aandacht van een resultaat dat je niet meer kunt veranderen naar wat je bij een volgende poging wél kunt doen.

Iemand maakt je boos

Een vervelende opmerking kan binnen een paar seconden een felle reactie oproepen. Juist tussen gebeurtenis en reactie ligt ruimte om een andere keuze te maken.

Je kunt jezelf afvragen: wat is er feitelijk gezegd of gebeurd en welk oordeel voeg ik daar zelf aan toe? Soms is het juist nodig om een grens aan te geven. Het verschil zit in de manier waarop je dat doet: vanuit je eerste impuls of vanuit een bewuste keuze.

Je piekert over iets wat misschien gebeurt

Wat als je presentatie mislukt? Wat als iemand je afwijst? Wat als je plan niet werkt? Je hoofd kan allerlei toekomstige scenario's bedenken. Alleen kun je een probleem dat nog niet bestaat meestal ook niet oplossen.

Maak daarom opnieuw het onderscheid tussen invloed en geen invloed. Kun je nu iets doen om je op de situatie voor te bereiden? Doe dat dan. Kun je op dit moment niets veranderen? Dan levert verder piekeren je weinig op. Volledige zekerheid is nu eenmaal niet altijd mogelijk.

Je vergelijkt jezelf met anderen

Een collega krijgt promotie. Een vriend koopt een huis. Op sociale media lijkt iemand anders precies het leven te leiden dat jij graag zou willen. Wat anderen bereiken, ligt grotendeels buiten jouw invloed. Bovendien zie je vaak maar een deel van hun werkelijkheid.

Een stoïcijnse benadering brengt de aandacht daarom terug naar je eigen handelen. Welke doelen vind jij belangrijk? Welke stap kun jij vandaag zetten? En meet je jezelf aan zaken waarop je daadwerkelijk invloed hebt?

Hoe train je een stoïcijnse mindset?

Een andere manier van denken ontstaat meestal niet doordat je één principe begrijpt. Je moet ermee oefenen, juist op momenten waarop je automatische reactie sterker is. Deze vier stappen helpen je daarbij.

Stap 1: Schrijf op waar je invloed op hebt

Zit je ergens mee? Verdeel een vel papier in twee kolommen: waar heb ik invloed op en waar heb ik geen invloed op? Zet de onderdelen van de situatie in de juiste kolom. Kijk daarna vooral naar de eerste kolom en kies één concrete actie die je kunt ondernemen.

Stap 2: Stel je oordeel even uit

Wanneer iets gebeurt, maak je er vaak direct een verhaal van: ‘dit is verschrikkelijk’, ‘hij respecteert me niet’ of ‘nu is alles mislukt’. Probeer de gebeurtenis los te zien van je interpretatie. Wat is er feitelijk gebeurd en wat vul je zelf in? Je hoeft je eerste oordeel niet meteen te geloven of ernaar te handelen.

Stap 3: Denk vooraf na over wat mis kan gaan

Stoïcijnen gebruikten hiervoor een oefening die tegenwoordig negatieve visualisatie heet. Je staat bewust stil bij wat anders kan lopen dan je hoopt. Niet om je zorgen te maken, maar om je voor te bereiden.

Heb je bijvoorbeeld een belangrijke presentatie? Dan kan de techniek uitvallen, krijg je een vraag waarop je het antwoord niet weet of ben je even je tekst kwijt. Bedenk per scenario wat je dan doet. Zo overvalt een onverwachte situatie je minder snel.

Stap 4: Kijk aan het einde van de dag terug

Neem 's avonds een paar minuten de tijd en stel jezelf deze vragen:

• Waar reageerde ik vandaag sterk op?
• Waar had ik daadwerkelijk invloed op?
• Waar maakte ik me druk over terwijl ik er niets aan kon veranderen?
• Welke reactie zou ik de volgende keer anders willen aanpakken?

Het doel is niet om jezelf af te rekenen op wat je verkeerd hebt gedaan. Je gebruikt je eigen gedrag als informatie voor een volgende situatie.

Hoe pas je een stoïcijnse mindset toe als het écht tegenzit?

Principes begrijpen wanneer je rustig een artikel leest is iets anders dan ze toepassen wanneer je midden in een lastige situatie zit. Hoe doet iemand die hier dagelijks mee bezig is dat in de praktijk?

Kun je ook té stoïcijns zijn?

Ja, als je het stoïcisme verkeerd toepast. De gedachte ‘ik heb er toch geen invloed op’ wordt dan een excuus om niets te doen, en dat is iets anders dan stoïcijnse acceptatie. Stel dat je ongelukkig bent op je werk. Op iedere beslissing van je leidinggevende of organisatie heb je misschien geen invloed. Maar je kunt wel een gesprek aangaan, grenzen stellen, solliciteren of uitzoeken wat je nodig hebt om je situatie te veranderen.

Vraag jezelf dus niet alleen af wat je moet accepteren, maar ook waar je wél verantwoordelijkheid voor kunt en wilt nemen. Juist die combinatie maakt het verschil tussen passief afwachten en bewust omgaan met wat er gebeurt.

Begin klein met een stoïcijnse mindset

Je hoeft niet iedere tegenslag direct kalm en rationeel te benaderen om iets aan het stoïcisme te hebben. Begin bijvoorbeeld de volgende keer dat iets tegenzit met één vraag:

“Heb ik hier invloed op?”

Is het antwoord ja? Kijk dan welke actie je kunt ondernemen. Is het antwoord nee? Kijk dan of je je aandacht kunt verplaatsen naar iets waar je wél invloed op hebt. Door die vraag regelmatig te stellen, kun je steeds sneller herkennen waar je energie wel en niet iets verandert.

Wil je verder oefenen? Dan kun je veel halen uit het werk van de stoïcijnen zelf. Marcus Aurelius, Seneca en Epictetus schreven hun ideeën op in teksten die nog altijd verrassend praktisch zijn. Een mooie eerste kennismaking met hun denkwijze vind je in deze stoïcijnse quotes. Daarnaast zijn er moderne boeken over stoïcisme die deze ideeën vertalen naar het dagelijks leven. Met een boek over stoïcijnse levenskunst binnen handbereik heb je bovendien altijd een gedachte paraat voor de volgende lastige situatie.

Hoe word je stoïcijn?

(17 reviews)

In 'Hoe word je een stoïcijn?' laat Massimo Pigliucci zien hoe deze eeuwenoude filosofie toepasbaar is in het moderne leven. Toen Pigliucci de vijftig naderde, werd hij geconfronteerd met grote levensvragen en het besef van...

Donald

''Heel helder geschreven met mooie echte voorbeelden. Ik heb al nodige gelezen over het stoïcisme, deze auteur vat het mooi samen en sluit af met wat goede handteerbare regels die je zou kunnen toepassen. Het maakt het leven een stuk dragelijker zo de zaken te benaderen. Hij toont ook mooi aan dat stoïcisme niet betekent jouw emoties uitschakelen, die meer negatieve benaming heeft het wel eens in onze taal, ten onrechte dus.''

Bekijk op Bol.com